Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası (AI Act), yürürlüğe girdiği 2024'ten bu yana kademeli bir takvimle uygulanıyor. 2026'da bu takvim önemli ölçüde değişti: AB, Digital Omnibus on AI adıyla bilinen düzenlemeyle yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülükleri erteledi. Avrupa Parlamentosu düzenlemeyi Haziran 2026'da kabul etti, AB Konseyi 29 Haziran 2026'da onayladı ve düzenleme Temmuz 2026'da AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yasanın genel çerçevesini AB Yapay Zekâ Yasası yazımızda anlatmıştık; burada güncel tarihlere odaklanıyoruz.
Ertelenen tarihler
- Ek III kapsamındaki yüksek riskli sistemler (örneğin işe alım, çalışan değerlendirme, kredi notu, eğitimde değerlendirme gibi alanlardaki bağımsız sistemler): yükümlülükler 2 Aralık 2027'ye ertelendi.
- Ek I kapsamındaki ürünlere gömülü sistemler (örneğin yapay zekâ içeren tıbbi cihazlar, makineler): 2 Ağustos 2028'e ertelendi.
- Düzenleyici deney alanları (sandbox): üye devletlerin kurma süresi 2 Ağustos 2027'ye uzatıldı.
Değişmeyen ve başlamış olan yükümlülükler
- Yasaklı uygulamalar: 2 Şubat 2025'ten beri geçerli. Omnibus ile çocuk istismarı içeriği ve rızasız mahrem içerik üreten sistemlere yönelik yeni bir yasak eklendi; bu yasak 2 Aralık 2026'dan itibaren uygulanacak.
- Genel amaçlı yapay zekâ modelleri (GPAI): 2 Ağustos 2025'ten beri geçerli olan yükümlülükler Omnibus'tan etkilenmedi.
- Şeffaflık yükümlülükleri (Madde 50): 2 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanıyor. Kullanıcıya bir yapay zekâ ile etkileşimde olduğunun bildirilmesi, deepfake içeriklerin belirtilmesi gibi kurallar bu kapsamda.
- Yapay zekâ içeriğinin makinece okunabilir işaretlenmesi (Madde 50/2): 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sunulmuş sistemler için 2 Aralık 2026'ya kadar geçiş süresi var; bu tarihten sonra piyasaya sunulan sistemler ise hemen uymak zorunda.
Türk şirketleri neden ilgilenmeli?
AI Act yalnızca AB'de kurulu şirketleri değil, AB pazarına yapay zekâ sistemi sunan veya çıktısı AB'de kullanılan sistemleri sağlayan şirketleri de kapsar. Şu durumlarda yasayı ciddiye alın:
- AB'deki müşterilere yazılım veya SaaS hizmeti satıyorsanız.
- Ürününüz AB'ye ihraç edilen bir cihazın içinde yapay zekâ bileşeni barındırıyorsa.
- AB'deki bir müşteriniz için işe alım, kredi değerlendirmesi gibi yüksek riskli alanlarda sistem geliştiriyorsanız.
- Web sitenizde veya uygulamanızda AB'li kullanıcılara hizmet veren bir sohbet botu kullanıyorsanız (şeffaflık yükümlülüğü).
Şimdi yapılması gerekenler
- Envanter çıkarın: Şirkette kullanılan ve geliştirilen tüm yapay zekâ sistemlerini listeleyin; hangi amaçla, hangi veriyle, kimin için kullanıldığını yazın.
- Risk sınıflandırması yapın: Her sistemi yasak, yüksek risk, sınırlı risk (şeffaflık) ve minimal risk olarak işaretleyin.
- Şeffaflık önlemlerini tamamlayın: Sohbet botlarında "yapay zekâ ile konuşuyorsunuz" bildirimi, üretilen görsel ve videolarda etiketleme. Ayrıntılar için yapay zekâ içeriğini etiketleme yazımıza bakın.
- Erteleme süresini iyi kullanın: Yüksek riskli sistemler için risk yönetimi, veri yönetişimi, teknik dokümantasyon ve insan gözetimi süreçlerini şimdiden tasarlayın. 2027 sonu uzak görünse de kurumsal süreçlerin oturması zaman alır.
- Türkiye'deki gelişmeleri izleyin: Türkiye'de de yapay zekâya ilişkin kanun teklifleri gündemde. Türkiye'deki yapay zekâ düzenlemeleri yazımızda özetledik.
Sık sorulan sorular
Omnibus yüksek riskli kuralları iptal etti mi?
Hayır, yalnızca uygulama tarihlerini erteledi ve bazı kapsam ayarlamaları yaptı. Yükümlülüklerin özü yerinde duruyor.
Web sitemdeki sohbet botu için ne yapmalıyım?
AB'li kullanıcılara hizmet veriyorsanız, kullanıcının bir yapay zekâ ile etkileşimde olduğunu açıkça belirtin. Bu genellikle sohbet penceresinin başındaki kısa bir bildirimle karşılanabilir.
Cezalar ne kadar?
Yasa ihlalin türüne göre ciroyla orantılı yüksek idari para cezaları öngörüyor. Kesin tutarlar ve hesaplama için resmî metne ve bir hukuk danışmanına başvurun.
Sonuç
AI Act'teki erteleme, hazırlığı bırakmak için değil, düzgün yapmak için zaman kazandırıyor. Şeffaflık yükümlülükleri ise şu anda geçerli. Yazılım tarafındaki uyum adımlarını planlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı hukuki görüş değildir; kesin değerlendirme için hukuk danışmanınıza başvurun.
