Avrupa Birliği'nin Yapay Zekâ Yasası (AI Act), yapay zekâ sistemlerini risk düzeylerine göre düzenleyen ilk kapsamlı yasal çerçevelerden biri. Türkiye'de kurulu olsa bile AB pazarına yapay zekâ sistemi sunan veya çıktıları AB'de kullanılan şirketler bu yasadan etkilenebilir.
Risk temelli yaklaşım
- Kabul edilemez risk: Belirli manipülatif uygulamalar ve sosyal puanlama gibi kullanımlar yasaklandı. Bu yasaklar Şubat 2025'ten beri uygulanıyor.
- Yüksek risk: İşe alım, eğitim, kredi değerlendirmesi gibi alanlardaki sistemler; risk yönetimi, veri yönetişimi, teknik dokümantasyon ve insan gözetimi gibi yükümlülükler.
- Şeffaflık yükümlülükleri: Kullanıcıların bir yapay zekâ ile etkileşimde olduklarını bilmesi, belirli yapay içeriklerin işaretlenmesi gibi.
- Asgari risk: Diğer sistemler için gönüllü uygulama kuralları.
Genel amaçlı yapay zekâ modelleri
Büyük dil modelleri gibi genel amaçlı modellerin sağlayıcılarına yönelik teknik dokümantasyon, eğitim verisi özeti ve telif hakkı uyumu gibi yükümlülükler Ağustos 2025'ten beri uygulanıyor.
Dijital Omnibus ile değişen takvim
Avrupa Komisyonu'nun Kasım 2025'te önerdiği Dijital Omnibus düzenlemesi, AB kurumlarının uzlaşmasının ardından Temmuz 2026 sonunda yürürlüğe girdi. Buna göre:
- Ek III kapsamındaki bağımsız yüksek riskli sistemlerin yükümlülükleri 2 Aralık 2027'ye,
- Düzenlenmiş ürünlere gömülü (Ek I) yüksek riskli sistemlerin yükümlülükleri 2 Ağustos 2028'e ertelendi.
Yasakların, genel amaçlı model kurallarının ve şeffaflık yükümlülüklerinin önemli kısmı ise bu ertelemeden etkilenmiyor. Takvim ayrıntıları için Avrupa Komisyonu'nun resmî kaynaklarını takip edin.
Türk şirketleri için ne anlama geliyor?
- AB'deki müşterilere yapay zekâ içeren yazılım satıyorsanız, sisteminizin risk kategorisini belirleyin.
- Müşterilerinizin "uyumluluk belgesi" ve teknik dokümantasyon talepleriyle karşılaşmaya hazırlanın.
- Chatbot gibi sistemlerde kullanıcının yapay zekâ ile konuştuğunu açıkça belirtin.
- Kullandığınız temel modellerin sağlayıcılarının uyum açıklamalarını takip edin.
- Ertelemeyi hazırlık süresi olarak değerlendirin; dokümantasyon ve risk değerlendirmesi zaman alır.
Türkiye'de durum
Türkiye'de yapay zekâya özgü kapsamlı bir kanun henüz yürürlükte değil; ancak KVKK, tüketici mevzuatı ve 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu yapay zekâ sistemleri için de dolaylı olarak geçerli. Bkz. yapay zekâ ve KVKK ve Siber Güvenlik Kanunu.
Sık sorulan sorular
Yalnızca Türkiye'ye hizmet veriyorsam etkilenir miyim?
Doğrudan kapsam dışında olabilirsiniz; ancak AB'li müşteri veya iş ortaklarınız varsa dolaylı olarak uyum talepleriyle karşılaşabilirsiniz.
Erteleme her şeyi kapsıyor mu?
Hayır. Erteleme ağırlıklı olarak yüksek riskli sistem yükümlülüklerini kapsıyor; yasaklar ve bazı şeffaflık kuralları uygulanmaya devam ediyor.
Sonuç
AB Yapay Zekâ Yasası, yapay zekâ ürünleri geliştiren herkes için yeni bir kalite ve şeffaflık standardı getiriyor. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; uyum çalışmaları için resmî metinleri ve uzman hukuki desteği esas alın.