Bir web sitesi çok şık görünebilir ama ziyaretçi aradığını bulamıyorsa işe yaramaz. Tersi de mümkündür: sade görünen bir uygulama, işi en kısa yoldan yaptırdığı için sevilir. Bu iki durum, UX ve UI arasındaki farkı en iyi anlatan örneklerdir.
UI: Arayüz, yani görünen kısım
UI (User Interface), kullanıcının gördüğü ve dokunduğu her şeydir: renkler, yazı tipleri, düğmeler, simgeler, boşluklar ve yerleşim. İyi bir UI tutarlıdır, okunaklıdır ve markanın karakterini yansıtır.
UX: Deneyim, yani hissedilen kısım
UX (User Experience), kullanıcının bir hedefe ulaşırken yaşadığı sürecin tamamıdır. Şu sorularla ilgilenir:
- Kullanıcı ne yapmak istiyor ve bunu kaç adımda yapabiliyor?
- Takıldığı, vazgeçtiği veya hata yaptığı yerler neresi?
- Sayfa yeterince hızlı mı, telefonda rahat kullanılıyor mu?
- Hata mesajları ne yapması gerektiğini söylüyor mu?
Bir benzetmeyle: UI kapı kolunun şekli ve rengidir, UX ise kapının itilerek mi çekilerek mi açıldığının ilk bakışta anlaşılmasıdır.
Karşılaştırma
| UX | UI | |
|---|---|---|
| Odak | Akış, ihtiyaç, kolaylık | Görünüm, tutarlılık, estetik |
| Araçlar | Kullanıcı görüşmesi, akış şeması, prototip | Renk paleti, tipografi, bileşen kütüphanesi |
| Başarı ölçüsü | Görevin tamamlanma oranı ve süresi | Okunabilirlik, tutarlılık, marka uyumu |
Kullanılabilirliğin değişmeyen ilkeleri
- Tanıdıklık: Kullanıcılar zamanlarının çoğunu başka sitelerde geçirir; menü, sepet ve arama beklenen yerde olmalıdır.
- Geri bildirim: Her eylemin sonucu görünmelidir ("Kaydedildi", yükleniyor göstergesi).
- Hata önleme: Hata mesajı yazmaktan iyisi, hatayı mümkün kılmamaktır.
- Az seçenek: Her ek seçenek karar süresini uzatır.
- Erişilebilirlik: Herkes için kullanılabilir olmak. Bkz. WCAG rehberi.
Projede nasıl yansır?
İyi bir süreç önce UX ile başlar: kullanıcılar kim, hangi işleri yapacak, site yapısı nasıl olacak (site mimarisi). Ardından kaba taslaklar (wireframe), en son da görsel tasarım gelir. Renklerle başlayan projeler genellikle sonradan akışı düzeltmek için yeniden tasarlanır.
İşletmeler için iç yazılımlarda da durum aynıdır: personelin günde yüz kez kullandığı bir ekranda tek bir gereksiz tıklama, ayda saatler demektir.
Sık sorulan sorular
Küçük bir site için UX çalışması gerekli mi?
Kapsamlı araştırma gerekmez; ama hedef kitlenin en önemli üç görevini belirleyip bunları kolaylaştırmak her site için yapılmalıdır.
UX nasıl ölçülür?
Dönüşüm oranı, form tamamlama oranı, görev süresi ve destek talebi sayısı iyi göstergelerdir. Bkz. dönüşüm oranı optimizasyonu.
Sonuç
UI ziyaretçiyi karşılar, UX ise onu hedefine ulaştırır. İkisi birlikte düşünüldüğünde güzel görünen ve işe yarayan siteler ortaya çıkar.
